1. Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng
Luật quy định về hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam và từ Việt Nam ra nước ngoài. Đối tượng áp dụng bao gồm:
- Nhà đầu tư trong nước và nước ngoài.
- Tổ chức kinh tế (doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã).
- Cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động đầu tư.
2. Quy định về ngành, nghề đầu tư
Luật phân định rõ ràng các nhóm ngành nghề để quản lý và định hướng dòng vốn:
2.1. Ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh (Điều 6)
Nhà đầu tư không được phép thực hiện các hoạt động sau:
- Kinh doanh chất ma túy và hóa chất, khoáng vật độc hại (theo Phụ lục I và II).
- Kinh doanh mẫu vật thực vật, động vật hoang dã nguy cấp, quý hiếm.
- Kinh doanh mại dâm; mua bán người, bộ phận cơ thể, bào thai người.
- Hoạt động liên quan đến sinh sản vô tính trên người.
- Kinh doanh pháo nổ; dịch vụ đòi nợ; bảo vật quốc gia; cổ vật (xuất khẩu).
- Mới: Kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.
2.2. Ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện (Điều 7)
Bao gồm 197 ngành nghề (quy định tại Phụ lục IV) cần đáp ứng các tiêu chuẩn vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự xã hội, đạo đức và sức khỏe cộng đồng. Các hình thức áp dụng bao gồm Giấy phép, Giấy chứng nhận, Chứng chỉ hoặc các yêu cầu hậu kiểm.
3. Chính sách ưu đãi và Hỗ trợ đầu tư (Chương III)
3.1. Các đối tượng và hình thức ưu đãi
Luật áp dụng ưu đãi cho các dự án thuộc ngành nghề ưu đãi (khoa học công nghệ, kinh tế xanh, năng lượng tái tạo, y tế, giáo dục…) hoặc địa bàn ưu đãi (vùng khó khăn, khu kinh tế, khu công nghệ cao).
| Hình thức Ưu đãi | Hình thức Hỗ trợ |
| Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (giảm thuế, miễn thuế có thời hạn). | Hỗ trợ phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật, xã hội. |
| Miễn thuế nhập khẩu hàng hóa tạo tài sản cố định, nguyên liệu sản xuất. | Hỗ trợ đào tạo nhân lực và tín dụng. |
| Miễn, giảm tiền sử dụng đất, thuê đất. | Hỗ trợ chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển (R&D). |
| Khấu hao nhanh, tăng mức chi phí được trừ khi tính thuế. | Hỗ trợ chuyển đổi xanh, giảm phát thải và chuyển đổi số. |
3.2. Ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt (Điều 17)
Thủ tướng Chính phủ quyết định áp dụng mức ưu đãi cao hơn cho:
- Trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm R&D.
- Dự án hạ tầng dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, hạ tầng 5G.
- Sản xuất chip bán dẫn, thiết kế và kiểm thử vi mạch.
- Dự án có tác động lớn đến phát triển kinh tế – xã hội.
3.3. Quỹ Hỗ trợ đầu tư: Chính phủ thành lập quỹ này nhằm ổn định môi trường đầu tư và hỗ trợ các nhà đầu tư chiến lược, tập đoàn đa quốc gia.
4. Thủ tục chấp thuận chủ trương và Đăng ký đầu tư (Chương IV)
4.1. Thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư (Điều 25)
- Quốc hội: Các dự án có yêu cầu áp dụng cơ chế đặc biệt khác luật.
- Thủ tướng Chính phủ: Các dự án lớn về điện hạt nhân, kinh doanh casino, di dân quy mô lớn (trên 20.000 người miền núi), các bến cảng đặc biệt…
- Chủ tịch UBND cấp tỉnh: Các dự án sử dụng đất không thông qua đấu giá, dự án tại khu vực hạn chế phát triển của đô thị đặc biệt, dự án sân gôn…
- Ban quản lý Khu công nghiệp/Khu kinh tế: Chấp thuận chủ trương cho các dự án trong phạm vi quản lý phù hợp với quy hoạch.
4.2. Thủ tục đầu tư đặc biệt (Điều 28)
Đây là bước tiến lớn về cải cách hành chính. Nhà đầu tư tại các khu công nghệ cao, khu kinh tế, khu thương mại tự do có thể lựa chọn đăng ký đầu tư mà không cần:
- Chấp thuận chủ trương đầu tư.
- Thẩm định công nghệ.
- Lập báo cáo đánh giá tác động môi trường.
- Cấp Giấy phép xây dựng.
Thay vào đó, nhà đầu tư phải có văn bản cam kết đáp ứng các điều kiện, tiêu chuẩn và gửi báo cáo kinh tế – kỹ thuật đã được thẩm tra về an toàn, môi trường, phòng cháy chữa cháy trước khi khởi công.
5. Bảo đảm đầu tư và Giải quyết tranh chấp (Chương II)
- Quyền sở hữu: Nhà nước không quốc hữu hóa tài sản hợp pháp. Trường hợp trưng mua vì lý do quốc phòng, an ninh, nhà đầu tư được bồi thường theo giá thị trường.
- Chuyển tài sản ra nước ngoài: Nhà đầu tư nước ngoài được chuyển vốn, lợi nhuận và tài sản hợp pháp ra nước ngoài sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính.
- Bảo đảm khi thay đổi pháp luật: Nếu luật mới có ưu đãi cao hơn, nhà đầu tư được hưởng ưu đãi đó. Nếu ưu đãi thấp hơn, nhà đầu tư được tiếp tục áp dụng mức cũ cho thời gian còn lại (trừ lý do an ninh quốc gia).
- Giải quyết tranh chấp: Ưu tiên thương lượng, hòa giải. Nếu không thành, có thể giải quyết tại Trọng tài hoặc Tòa án. Tranh chấp có yếu tố nước ngoài có thể sử dụng Trọng tài quốc tế.
6. Đầu tư từ Việt Nam ra nước ngoài (Chương V)
Luật khuyến khích đầu tư ra nước ngoài để mở rộng thị trường và tiếp cận công nghệ.
- Hình thức: Thành lập tổ chức kinh tế, hợp đồng (BCC), góp vốn/mua cổ phần ở nước ngoài.
- Quản lý: Bộ Tài chính chịu trách nhiệm chính trong việc cấp, điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài.
- Ngoại lệ: Các dự án nhỏ hoặc thuộc các tập đoàn nhà nước theo quy định cụ thể không cần thủ tục cấp IRC ra nước ngoài mà chỉ cần đăng ký giao dịch ngoại hối.