1. Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng
Luật này quy định việc quản lý các loại thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước. Đối tượng áp dụng bao gồm:
- Người nộp thuế: Tổ chức, hộ gia đình, hộ kinh doanh, cá nhân (bao gồm cả thực thể nước ngoài kinh doanh tại Việt Nam hoặc có thu nhập phát sinh tại Việt Nam).
- Nền tảng số: Các tổ chức, cá nhân nước ngoài kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, nền tảng số.
- Cơ quan quản lý: Cơ quan thuế và cơ quan hải quan.
- Công chức thuế và hải quan.
- Các bên liên quan: Cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân khác có liên quan.
2. Các nguyên tắc quản lý thuế cốt lõi
Quản lý thuế được thực hiện dựa trên các nguyên tắc hiện đại nhằm đảm bảo tính hiệu quả và công bằng:
- Công khai, minh bạch và bình đẳng: Đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế.
- Quản lý dựa trên rủi ro: Áp dụng công nghệ thông tin và phân tích dữ liệu để xác định mức độ tuân thủ, từ đó quyết định ưu tiên kiểm tra hoặc áp dụng biện pháp giám sát phù hợp.
- Bản chất hoạt động, giao dịch quyết định nghĩa vụ thuế: Cơ quan thuế dựa trên bản chất kinh tế của giao dịch thay vì chỉ dựa vào hình thức văn bản để xác định nghĩa vụ thuế.
- Hiện đại hóa: Xây dựng hệ thống thông tin quản lý thuế tích hợp, tập trung trên nền tảng dữ liệu số, ứng dụng công nghệ để tự động hóa tối đa các quy trình nghiệp vụ.
3. Các chức năng quản lý thuế chính
3.1. Đăng ký và Mã số thuế
- Mã số thuế (MST): Là dãy số duy nhất được cơ quan thuế cấp để quản lý. MST của cá nhân đồng thời là số định danh cá nhân hoặc căn cứ theo quy định của pháp luật về căn cước.
- Phạm vi: Đăng ký thuế lần đầu, thay đổi thông tin, tạm ngừng kinh doanh, chấm dứt hiệu lực MST hoặc khôi phục MST.
3.2. Khai thuế và Tính thuế
- Tự khai, tự tính: Người nộp thuế có trách nhiệm khai chính xác, trung thực, đầy đủ và tự tính số tiền thuế phải nộp.
- Đồng tiền: Khai và nộp thuế bằng Đồng Việt Nam (VND). Trường hợp khai thuế bằng ngoại tệ theo quy định của Chính phủ thì tỷ giá giao dịch thực tế được áp dụng để quy đổi.
3.3. Nộp thuế và Xử lý tiền thuế nợ
- Thời hạn: Ngày cuối cùng của thời hạn nộp hồ sơ khai thuế là thời hạn nộp thuế (trừ trường hợp nộp tạm tính hoặc có quy định khác).
- Tiền chậm nộp: Mức tính tiền chậm nộp bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền thuế chậm nộp.
- Khoanh nợ và Xóa nợ: Áp dụng cho các trường hợp người nộp thuế đã chết, mất tích, giải thể, phá sản hoặc gặp thiên tai, hỏa hoạn theo các điều kiện nghiêm ngặt.
3.4. Hoàn thuế, Miễn thuế và Giảm thuế
- Cơ quan thuế triển khai hoàn thuế tự động dựa trên cơ sở dữ liệu và tiêu chí quản lý rủi ro.
- Phân loại hồ sơ hoàn thuế thành hai nhóm: Hoàn thuế trước – kiểm tra sau và Kiểm tra trước – hoàn thuế sau.
4. Kiểm tra thuế và Ấn định thuế
| Nội dung | Chi tiết quy định |
| Nguyên tắc kiểm tra | Áp dụng quản lý rủi ro; ưu tiên kiểm tra trực tuyến, từ xa qua dữ liệu điện tử. |
| Địa điểm kiểm tra | Tại trụ sở cơ quan thuế hoặc trụ sở của người nộp thuế. |
| Thời hạn kiểm tra | Không quá 10 ngày làm việc (tại trụ sở cơ quan thuế) hoặc không quá 20 ngày làm việc (tại trụ sở người nộp thuế). |
| Ấn định thuế | Áp dụng khi người nộp thuế không đăng ký, không khai thuế, nộp hồ sơ không đầy đủ/chính xác, hoặc có dấu hiệu tẩu tán tài sản, vi phạm pháp luật thuế. |
5. Hóa đơn và Chứng từ điện tử
Luật quy định bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử (HĐĐT) đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh:
- HĐĐT có mã của cơ quan thuế: Được cấp trước khi tổ chức, cá nhân bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ.
- HĐĐT không có mã: Sử dụng cho các trường hợp đặc thù theo quy định.
- HĐĐT khởi tạo từ máy tính tiền: Có kết nối chuyển dữ liệu điện tử với cơ quan thuế.
- Trách nhiệm: Người bán phải lập hóa đơn đúng thời điểm, người mua có quyền yêu cầu hóa đơn và sử dụng hóa đơn đúng mục đích.
6. Hợp tác quốc tế và Cơ chế APA/MAP
Nhằm ngăn chặn trốn thuế quốc tế và tránh đánh thuế trùng:
- MAP (Cơ chế giải quyết tranh chấp theo Hiệp định): Giải quyết các trường hợp bị đánh thuế không đúng quy định của Hiệp định tránh đánh thuế hai lần.
- APA (Thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế): Cơ chế thỏa thuận giữa cơ quan thuế và người nộp thuế (hoặc giữa các cơ quan thuế quốc tế) về phương pháp xác định giá cho các giao dịch liên kết.
- Trao đổi thông tin: Thực hiện theo các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên để phục vụ quản lý thuế đối với các tập đoàn đa quốc gia.
7. Quyền và Nghĩa vụ của các bên liên quan
7.1. Đối với Người nộp thuế
- Quyền: Được hỗ trợ, hướng dẫn; bảo mật thông tin; khiếu nại, tố cáo; được bồi thường thiệt hại do cơ quan thuế gây ra.
- Nghĩa vụ: Đăng ký, khai, nộp thuế đúng hạn; chấp hành các quyết định kiểm tra, thanh tra; sử dụng HĐĐT đúng quy định.
7.2. Đối với Cơ quan quản lý thuế
- Thực hiện quản lý thu thuế; tuyên truyền, phổ biến pháp luật; xác nhận việc hoàn thành nghĩa vụ thuế.
- Có quyền yêu cầu cung cấp thông tin, tài liệu từ người nộp thuế và các bên liên quan.
7.3. Đối với Ngân hàng thương mại và Tổ chức tín dụng
- Cung cấp thông tin số tài khoản thanh toán của người nộp thuế.
- Thực hiện cưỡng chế thi hành quyết định hành chính thuế bằng biện pháp trích tiền từ tài khoản hoặc phong tỏa tài khoản theo đề nghị của cơ quan thuế.
8. Các hành vi bị nghiêm cấm trong quản lý thuế
Luật liệt kê các hành vi bị cấm để đảm bảo kỷ cương:
- Thông đồng, móc nối, bao che giữa người nộp thuế và công chức thuế để chuyển giá, trốn thuế.
- Gây phiền hà, khó khăn, trục lợi, chiếm đoạt tiền thuế.
- Cố tình không kê khai hoặc kê khai thuế không đầy đủ, kịp thời, chính xác.
- Sử dụng mã số thuế của người khác hoặc cho người khác sử dụng mã số thuế của mình sai quy định.
- Lập hóa đơn khống; mua bán, sử dụng hóa đơn không hợp pháp.
- Phá hoại hệ thống thông tin quản lý thuế.
9. Khiếu nại, Tố cáo và Giải quyết tranh chấp
Người nộp thuế có quyền khiếu nại các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của cơ quan quản lý thuế khi có căn cứ cho rằng quyền lợi bị xâm phạm.
Tranh chấp thuế có yếu tố nước ngoài được giải quyết thông qua trình tự khiếu nại theo pháp luật Việt Nam hoặc thông qua các thủ tục tương ứng trong điều ước quốc tế (như MAP).