Bài 5 – Quyết định đầu tư vốn

1. Nguyên tắc xác định dòng tiền của dự án đầu tư

Việc xác định dòng tiền chính xác là bước then chốt nhất trong thẩm định dự án. Có 7 nguyên tắc cơ bản cần tuân thủ:

Dòng tiền tăng thêm: Chỉ tính toán những thay đổi về dòng tiền vào và ra phát sinh trực tiếp do việc thực hiện dự án (đặc biệt quan trọng trong đầu tư thay thế).
Cơ sở sau thuế: Dòng tiền phải là dòng tiền sau khi thực hiện nghĩa vụ thuế để đảm bảo tính đồng nhất với lãi suất chiết khấu (vốn là lãi suất sau thuế).
Bỏ qua chi phí chìm: Các khoản chi phí đã phát sinh trong quá khứ và không thể thu hồi (không thay đổi dù dự án có được chấp thuận hay không) không được đưa vào tính toán.
Tính đến chi phí cơ hội: Phải tính đến mức sinh lời cao nhất bị bỏ lỡ khi sử dụng tài sản hiện có cho dự án mới. Giá trị tài sản được tính theo giá thị trường hiện hành, không phải giá trị nguyên thủy.
Ảnh hưởng chéo: Lượng hóa các tác động tích cực hoặc tiêu cực của dự án mới đối với các dự án hiện tại của doanh nghiệp.
Lạm phát: Lạm phát dự kiến phải được phản ánh vào doanh thu và chi phí để đảm bảo tính phù hợp khi tính NPV và IRR.
Không trừ lãi vay và cổ tức: Đánh giá hiệu quả dựa trên tổng vốn đầu tư; chi phí sử dụng vốn sẽ được phản ánh qua tỷ suất chiết khấu.

2. Nội dung dòng tiền dự án

Dòng tiền của một dự án sản xuất kinh doanh bao gồm các thành phần:

Thành phần	Nội dung chi tiết
Dòng tiền ra	Vốn đầu tư hình thành tài sản cố định (TSCĐ), vốn lưu động (VLĐ) thường xuyên và các khoản đầu tư bổ sung.
Dòng tiền vào	Dòng tiền thuần hoạt động hàng năm; thu hồi vốn lưu động khi kết thúc dự án; thu thuần từ thanh lý, nhượng bán TSCĐ.
Dòng tiền thuần hoạt động	Tính gián tiếp: Lợi nhuận sau thuế hàng năm + Khấu hao TSCĐ hàng năm.

3. Các phương pháp đánh giá và lựa chọn dự án

3.1. Phương pháp Thời gian hoàn vốn (PP và DPP)

PP (Payback Period): Thời gian cần thiết để dòng tiền thuần bù đắp vốn đầu tư ban đầu.
- Ưu điểm: Đơn giản, hữu ích cho doanh nghiệp nhỏ hoặc cần thu hồi vốn nhanh.
- Nhược điểm: Bỏ qua giá trị thời gian của tiền và dòng tiền sau thời gian hoàn vốn.
DPP (Discounted Payback Period): Tương tự PP nhưng dòng tiền được chiết khấu về hiện tại.
- Ưu điểm: Có tính đến chi phí cơ hội của vốn.

3.2. Phương pháp Giá trị hiện tại thuần (NPV)

NPV là chênh lệch giữa giá trị hiện tại của dòng tiền vào và vốn đầu tư ban đầu.

Tiêu chuẩn lựa chọn:
- NPV > 0: Chấp thuận (chọn dự án có NPV lớn nhất nếu xung khắc).
- NPV < 0: Từ chối.
Ưu điểm: Đo lường trực tiếp giá trị tăng thêm, phù hợp mục tiêu tối đa hóa giá trị doanh nghiệp.

3.3. Phương pháp Tỷ suất doanh lợi nội bộ (IRR)

IRR là mức lãi suất làm cho NPV bằng không.

Tiêu chuẩn lựa chọn: Chấp thuận nếu IRR > r (chi phí sử dụng vốn bình quân).
Nhược điểm: Giả định tái đầu tư không thực tế, có thể có nhiều IRR nếu dòng tiền đổi dấu nhiều lần, không chú trọng quy mô vốn.

3.4. Phương pháp Chỉ số sinh lời (PI)

PI phản ánh tỷ lệ giữa giá trị hiện tại của dòng tiền vào so với vốn đầu tư ban đầu.

4. Đánh giá dự án trong điều kiện thực tế

4.1. Nguồn vốn bị giới hạn

Khi ngân sách không đủ cho tất cả các dự án có NPV > 0, doanh nghiệp thực hiện:

4.2. Dự án xung khắc có tuổi thọ khác nhau

Không thể chỉ dựa vào NPV hoặc IRR đơn thuần. Cần quy đổi về cùng một tuổi thọ bằng cách:

Xác định NPV của từng dự án.
Dàn đều NPV ra các năm tồn tại của nó. Dự án nào có mức NPV dàn đều hàng năm lớn nhất sẽ được chọn.

4.3. Mâu thuẫn giữa NPV và IRR

Trong trường hợp dự án xung khắc dẫn đến kết quả lựa chọn khác nhau giữa NPV và IRR:

NPV được ưu tiên vì nó đo lường trực tiếp sự gia tăng giá trị tài sản bằng tiền cụ thể.
Giải quyết bằng cách tìm tỷ lệ chiết khấu cân bằng giữa hai dự án và so sánh với chi phí sử dụng vốn.

4.4. Đầu tư thay thế

Hiệu quả được đánh giá dựa trên dòng tiền tăng thêm:

Vốn đầu tư thuần: Vốn đầu tư thiết bị mới + VLĐ bổ sung – Thu thuần thanh lý thiết bị cũ.
Dòng tiền thuần tăng thêm: Lợi nhuận sau thuế tăng thêm + Khấu hao tăng thêm + Thu hồi vốn/thanh lý tăng thêm.

5. Phân tích độ nhạy của dự án

Rủi ro đầu tư được đo lường qua sự biến đổi của thu nhập khi các yếu tố đầu vào thay đổi.

Phân tích biến động: Tính toán sự thay đổi của NPV khi các yếu tố không an toàn (giá bán, sản lượng, thuế suất…) biến động theo tỷ lệ phần trăm.
Tìm giá trị cực tiểu: Xác định điểm hòa vốn của các đại lượng đầu vào (ví dụ: mức giá bán thấp nhất hoặc sản lượng tối thiểu) sao cho NPV = 0. Đây là ngưỡng giới hạn để dự án vẫn còn khả thi.